Xylotheek

Heb je wel eens van een xylotheek gehoord? Een xylotheek wordt ook wel een houtbibliotheek genoemd. Dat is een soort bibliotheek, maar dan niet met gewone boeken, maar met kistjes.

Elk ‘boek’ in een xylotheek gaat over één boomsoort. Op de buitenkant zit vaak de schors van die boom. Als je het ‘boek’ opent, vind je allerlei dingen over die boom. Je ziet bijvoorbeeld een gedroogd blad, wortels, vruchten en een houtblokje.

Er zit zelfs een klein potje met as van het hout in. Dat potje laat zien hoeveel energie de boom geeft als je hem verbrandt. Dat noemen we de verbrandingswaarde.

Vroeger waren xylotheken heel bijzonder. Alleen koningen of rijke mensen hadden zo’n verzameling. Ze zetten de boeken in hun rariteitenkabinet. Dat is een kamer vol bijzondere spullen uit de natuur. Daar konden ze mee pronken tegenover anderen.

In Nederland waren er rond 1800 verschillende universiteiten. Een van die universiteiten stond in Harderwijk.

Toen werd Lodewijk Napoleon koning van Nederland. Hij was de broer van de beroemde keizer Napoleon Bonaparte. Lodewijk wilde de universiteit van Harderwijk sluiten. De universiteit probeerde dat te voorkomen.

Ze gaven Lodewijk een eretitel, in de hoop dat hij van gedachten zou veranderen. Dat werkte: de universiteit bleef open. Lodewijk Napoleon bestelde zelfs xylotheken voor drie universiteiten. Het is de vraag of xylotheken echt handig waren voor universiteiten. Misschien waren ze beter als lesmateriaal voor mensen die bosbouw studeerden.

Voordat de xylotheek in Harderwijk aankwam, veranderde alles. Napoleon Bonaparte zette zijn broer af als koning. Toen werd de universiteit van Harderwijk alsnog gesloten. De xylotheek kwam op zolder terecht en raakte vergeten.

Pas in de jaren 1950 werd hij weer teruggevonden. Deze xylotheek past goed bij de tijd van de Verlichting. In die tijd wilden mensen de wereld beter begrijpen. Onderwijs was daarvoor een prima hulpmiddel.

Religieuze en politieke leiders wilden hun positie beschermen. Daarom waren ze vaak terughoudend om onderwijs te gebruiken. Ze wilden niet dat mensen te kritisch werden. Tijdens de Verlichting veranderde dit.

Men wilde onderwijs losmaken van religie en politiek. Het ging om redelijkheid en universele kennis. Niet om geloof en machtsbehoud.

Zo kon onderwijs een middel worden om vrijer en democratischer te denken. Mensen begonnen ook encyclopedieën te maken. Dat zijn boeken waarin je alles kunt opzoeken.

De beroemde wetenschapper Linnaeus studeerde in Harderwijk. Hij bedacht een systeem om planten en dieren een naam te geven.

Voor nog meer informatie kun je op de oranje knop drukken. Je gaat dan naar de Atlas van Ooit.

Loop een stukje verder. Onder de rode brug zie je twee grote maquettes. Daar is het volgende luisterpunt.